Evenals in de vorige aflevering zullen we ook nu een bijzondere schenking bespreken. Van de heer D. Rijnbeek kregen we in december jl. een 19e-eeuwse (bus)kruitkist cadeau. Het bijzondere aan deze schenking is, dat de heer Rijnbeek, die enige tijd terug bij het Ministerie van Defensie in Nederland met pensioen ging, als afscheidscadeau graag deze kist mee wilde nemen om vervolgens aan het Surinaams Museum over te dragen. Wat ons betreft een prachtig gebaar! Van de zeer weinige, inmiddels zeldzame exemplaren die bij het ministerie nog over zijn heeft men dus genereus een willen afstaan.

Buskruit is, zoals bekend mag worden verondersteld een Chinese uitvinding. Over kruit en de toepassingen ervan zijn boeken volgeschreven. De belangrijkste voorwaarde om kruit te kunnen gebruiken is dat het droog wordt bewaard. Daar zijn in de loop der tijd diverse oplossingen voor gevonden. De kruithoorn die aan je riem gehangen kon worden is daar een bekend voorbeeld van. Werden ze oorspronkelijk vervaardigd uit dierlijke hoorns, later vooral ook van metaal, vaak prachtig bewerkt maar ook wel van leer. In Suriname heeft men wel gedacht dat de vroege modellen van de sodawaterfles, uit de 2e helft van de 19e eeuw, een tweede leven als kruitfles dienst deden. Deze flessen hadden een puntige bodem waardoor ze niet konden blijven staan. Daardoor bleef de kurk nat en kon het koolzuur niet ontsnappen. De vorm van de fles neigt wel naar die van een kruithoorn en die gedachte lijkt dus niet onwaarschijnlijk te zijn.

M224

Maar grote hoeveelheden kruit moesten uiteraard veilig en droog in grote vaten vervoerd worden. De kruitkist op bijgaande foto is 26 x 62 x 63,5 cm. In de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam komen we eenzelfde kist tegen. De kist zelf is van koper, de binnenzijde is vertind en het ronde deksel is van messing. Dit deksel kent een zgn. wervelsluiting: hierbij wordt een messing staaf om een bout in het midden van het deksel gedraaid waarbij de uiteinden onder twee nokken worden vastgeklemd. Door het aandraaien van de bout trekt het geheel zichzelf vast. Aan de beide korte zijden zitten twee koperen handvatten. Deze kruitkist is gedateerd 1866 en de vervaardiging wordt toegeschreven aan “De metaalpletterij en ijzergieterij L.I. Enthoven & Co” te Den Haag.

Deze kisten werden nog tot ver in de 20 eeuw gebruikt en we mogen er gevoeglijk van uitgaan dat het voor Suriname bestemde kruit ook in dergelijke kisten werd vervoerd. Helaas zijn ons geen locale exemplaren bekend.

Op de kist is een sticker met de volgende aardige tekst aangebracht “Rijkseigendom – eenmalige verstrekking, uitsluitend t.b.v. historische verzamelingen en presentaties en vaandels en staven. Mogen niet gebruikt worden voor cantines en messes.”

Wel, met die historische presentatie zit het wel goed. Over enige tijd is de kist te zien in de permanente tentoonstelling over de geschiedenis van Suriname.

Schenkingen aan het museum zijn erg belangrijk, en over dit onderwerp is op deze plaats al vaker geschreven. Gelukkig denken mensen ook bij objecten, die in veler ogen waardeloos zijn en uiteindelijk ook niet veel hebben gekost, dat ze van belang kunnen zijn voor de collectie. Zo kregen we enkele weken geleden een aantal ingebonden exemplaren van ‘De Surinamer’. Dit was een katholiek nieuwsblad, dat verscheen tussen 1894 en 1955. Kranten zijn vaak terug te vinden in collecties van archieven en bibliotheken, maar vaak is het ook zo dat er exemplaren ontbreken. Toch zij er instanties die alle nummers van alle jaargangen hebben, en dat is in Suriname ook het geval, daar wordt deze krant bewaard bij het rooms-katholiek bisdom. More »

M222

Een verpleegster verzorgt de open voet van een vrouw (afkomstig uit het Bethesda-album).

Fotografie is een dankbaar onderwerp voor Museumstof. Het fotoarchief van het museum is een van de afdelingen waar relatief vaak ‘iets’ gebeurt. Vooral de realisatie van onze fotosite heeft daar toe bijgedragen. Op 28 oktober jl. passeerden we de grens van 2 miljoen hits. En op de dag dat deze museumstof verschijnt, zo’n zes weken later, zijn we alweer ruim over de 2,2 miljoen hits heen. De vaart zit er behoorlijk in en de belangstelling is ongekend. Zou het een hang naar het verleden zijn? Afgelopen week konden twee bijzondere fotoalbums aan de collectie worden toegevoegd. More »

In de jaren ’70 maakte Jos Fontaine een maquette van Fort Zeelandia. De maquette staat opgesteld in het museum en laat de situatie zien aan het eind van de 18e eeuw, zo tegen het jaar 1800. Dit driedimensionaal model op schaal geeft een goed beeld van hoe het complex er in die tijd uitzag. Opvallend is het gebouw met het torentje, waarvan velen denken dat het een kerkje is. Er zijn zelfs bezoekers die denken dat het de toren van Financiën is, maar die ligt toch wat verder verwijderd van het fort. Het huis bevatte een ruimte, geoutilleerd voor de officieren met daarboven de garnizoensklokkentoren. En op diverse afbeeldingen prijkt boven op het fort een Engelse vlag. Tijdens drie verschillende Nederlands-Engelse oorlogen zijn er brieven gekaapt van Nederlandse schepen die door de Engelse vijand werden geënterd. Deze brieven zijn bewaard gebleven (40.000 in totaal) en gedeponeerd in ‘The National Archives’ in Kew Gardens in Londen. De Engelsen zelf kunnen er niet veel mee, omdat ze in het Nederlands zijn geschreven. Daarom is er nu een groot project om ze te inventariseren en te ontsluiten, in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief, beide te Den Haag. More »

De tentoonstelling ‘Smart van een Slavenschip – Scheepsramp op de Marowijne’vertelt het verhaal van één van de grootste, maar onbekendste, scheepsrampen uit de Nederlandse geschiedenis, de laatste reis van slavenschip Leusden. De tentoonstelling wordt door de Nederlandse Ambassade in Paramaribo georganiseerd in samenwerking met het Scheepvaartsmuseum in Amsterdam. More »

Hoewel het wellicht enigszins buiten het karakter van Museumstof valt, willen we deze aflevering graag besteden aan een reactie op twee artikelen die op 23 en 24 oktober in De Ware Tijd verschenen op het gebied van archeologie. We doen dat omdat er blijkbaar veel onwetendheid heerst, terwijl het Surinaams Museum juist op dat vlak binnen Suriname de meeste kennis en ervaring in huis heeft. Bovendien heeft het museum nog altijd een archeoloog in dienst die wat de Surinaamse archeologie betreft als autoriteit geldt. Beide artikelen betroffen archeologische vondsten van 4000 jaar oud in het Apoera-gebied. Twee zinnen in deze artikelen (1. dit is een tweede ‘bewijs’ van oude beschaving in Suriname en 2. Eigenlijk is er sinds 1975 weinig aan archeologie gedaan) trokken onze aandacht. More »

Als deze museumstof verschijnt hebben we nog precies één dag, zondag 20 oktober om de tentoonstelling Linked Heritage te bezoeken. Althans, volgende week komen collega’s uit Brazilië en Frans Guyana om hun bruiklenen weer terug te halen. Alleen al het lenen van museumobjecten is een hele klus. Zaken als verzekeringen, transport, douanefaciliteiten, deskundigen voor het in- en uitpakken en een enorme administratieve romsplomp komen er aan te pas. We mogen van geluk spreken dat de in hoofdzaak Franse donoren over de brug gekomen zijn want de betrokken musea zelf zouden hier anders niet toe in staat zijn. De bruiklenen zullen straks weliswaar niet meer geëxposeerd worden, maar aangevuld met objecten uit onze eigen depots zal de tentoonstelling als zodanig echter nog wel een tijdje staan, daarvoor is ze te mooi van opzet. More »

In deze serie is eerder aandacht besteed aan bosneger houtsnijwerk. Aangezien de tentoonstelling Linked Heritage, waarin met name de culturen van indianen en bosnegers voor het voetlicht gehaald worden, voorlopig nog staat, vinden we hier een mooie aanleiding om af en toe aandacht te besteden aan daarin gepresenteerde bijzondere voorwerpen. Als we het over houtsnijwerk hebben dan denken de meesten van ons direct aan pagaaien, schalen, bankjes, roerspanen, waskloppers, trommels, kleine siervoorwerpen enz. Een type voorwerp dat je eigenlijk nooit meer ziet en je ook in museumcollecties vrij weinig tegenkomt, ze zijn dan ook behoorlijk zeldzaam, is de skeritiki, oftewel rijgnaald. De skeritiki werd vroeger gebruikt bij de vervaardiging van hangmatten en diende om de inslagdraden door de schering heen te halen. More »